Wydawnictwa
Wszystkich zainteresowanych zapraszamy do zakupu wydawnictw muzealnych e-sklep
W czerwcu 1925 roku Kazimierz Kalina i Tadeusz Krajewski wykonali pierwszy w Polsce zabieg ochrony roślin z powietrza. Na powierzchni 20 ha lasów pilotowany przez por. Kalinę Potez XV rozpylił arsenian wapnia. W ślad za tą próbą poszła kolejna, zrealizowana w lipcu. Po dwóch latach przeprowadzono kolejne doświadczenia, tym razem także w ochronie roślin uprawnych. Po upływie przeszło dwudziestu lat w Polsce powrócono do idei ochrony roślin z powietrza. Z czasem ta gałąź lotnictwa stała się polską specjalnością. Apogeum znaczenia polskiego agrolotnictwa przyniosły lata 70. XX wieku. Polscy piloci pracowali w Europie, Afryce i na Bliskim Wschodzie. Opryskiwali bawełnę, pszenicę, palmy daktylowe, walczyli z szarańczą i ptaszkami, chroniąc przed głodem setki tysięcy, a może i miliony ludzi.
Dla upamiętnienia zarówno pierwszego znanego zabiegu agrolotniczego na ziemiach polskich, jak i całej historii polskiego lotnictwa rolniczego narodziła się myśl zorganizowania konferencji o polskim agrolotnictwie. Odbyła się ona w dniach 20-22 października 2025 roku, a jednym z jej najważniejszych elementów był VI Zjazd Agrolotników. Wydarzenie zorganizowały Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie oraz Mieleckie Zakłady Lotnicze. Status partnera wydarzania przyjęły Lasy Państwowe. Efektem konferencji jest niniejsza książka.
Ramy chronologiczne publikacji nakreślono przy pomocy dwóch typów samolotów – przedwojennego dwupłata rodem z Francji określanego mianem Potez XVA2 oraz polskiego samolotu rolniczego i gaśniczego funkcjonującego pod nazwą M-18 Dromader. Ten pierwszy posłużył w Polsce prawdopodobnie tylko raz do zwalczania szkodników z powietrza. Był to jednak zabieg o tyle ważny, że pionierski. Z kolei M-18 Dromader miał dużo większe znaczenie na płaszczyźnie ochrony roślin. W tym celu wprowadzono go do eksploatacji w latach 70. XX wieku. To ostatni powszechnie wykorzystywany polski samolot rolniczy. Do dziś służy do zwalczania szkodników – aczkolwiek już tylko lasów.
Tytuł niniejszej publikacji nawiązuje do techniki, ale mylnym byłoby założenie, że książka ogranicza się do kwestii technicznych. Jest to tylko jedno z dwóch głównych zagadnień. Tym drugim są ludzie agrolotnictwa. W przypadku historii lotnictwa trudno jest bowiem pisać o technice bez człowieka oraz o człowieku bez techniki. Tym samym w publikacji znajdują się rozdziały opisujące wybranych agrolotników, pracujących w Polsce, na zagranicznych kontraktach oraz w argentyńskim lotnictwie rolniczym; a także omówienia najważniejszych statków powietrznych wykorzystywanych w polskim lotnictwie rolniczym: Piper J-3 Cub, PZL-101 Gawron, An-2 i Mi-2. Niekiedy ważniejszy od samolotu był jego napęd, a w innych przypadkach samolot stanowił tylko pretekst, by omówić zaskakujące epizody związane z polskim lotnictwem rolniczym. Z tego systemu wydzielono kilka rozdziałów, tyczących się przedwojennych doświadczeń zwalczania szkodników z powietrza. Omawiają one zarówno kwestie ludzi, sprzętu, jak i wybranych eksperymentów agrolotniczych. Z przyjętego schematu wymyka się też rozdział ukazujący całą historię wykorzystania statków powietrznych w ochronie polskich lasów. Pracę zamykają dwa rozdziały, starające się przewidzieć przyszłość lotnictwa chroniącego lasy i uprawy oraz wskazujące na perspektywy stosowania w tych celach tak załogowych, jak i bezzałogowych statków powietrznych.
Przyjęty podział pozwolił na pewne uporządkowanie zebranego materiału. Trzeba jednak uwzględniać, że książka ma charakter interdyscyplinarny, a zebrane rozdziały zostały przygotowane przez autorów prezentujących różne środowiska naukowe i popularnonaukowe. Niektóre z nich wyszły spod pióra naukowców, historyków, muzealników. Inne napisali pasjonaci lotnictwa. W rezultacie powstała praca opisująca polskie lotnictwo wieloaspektowo i przede wszystkim barwnie, tak jak barwne ono było.
Publikacja do nabycia wyłącznie w sklepie internetowym – allegro
Zdarzyło się Wam kiedyś znaleźć w domu coś niezwykłego? Jeśli nie, to nie martwcie się, jeszcze wszystko przed Wami. Z tej książeczki dowiecie się, jak razem z moim przyjacielem Stefanem znaleźliśmy na strychu wielki, stary album. Gdy tylko chwyciliśmy go w swoje łapki oniemieliśmy z wrażenia! Ukazały się przed nami fotografie, rysunki, zapiski, jednym słowem same skarby! Rozpoznaliśmy, choć nie od razu, na jednym ze zdjęć naszych ukochanych opiekunów: Helenę i Jana. Musiało to być bardzo dawno temu, ponieważ nie było śladów po okularach ani siwiźnie we włosach. Stali uśmiechnięci na tle wielkiego pola, na którym rosło zboże…
Publikacja do nabycia wyłącznie w sklepie internetowym – allegro
Niniejsze wydawnictwo jest katalogiem towarzyszącym wystawie „EXPOzycja / Od wystaw rolniczych do muzeum”, zorganizowanej z okazji 150-lecia muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich.
Podobnie jak ekspozycja, katalog stanowi podróż w czasie – jednak nie prowadzoną według chronologii. Zdecydowaliśmy się ukazać zjawiska i tematy związane z ideą wystawiennictwa. Na wystawie udało nam się zgromadzić ponad 900 obiektów: eksponaty targowe, medale, dyplomy, nagrody, plakaty, druki ulotne, a także liczne pamiątki wystawiennicze. Pochodzą one ze zbiorów ponad 30 instytucji, które prezentujemy również w niniejszym katalogu.
Wśród zgromadzonych obiektów znalazły się prawdziwe unikaty, m.in.: silnik spalinowy systemu Körtinga wyróżniony na Powszechnej Wystawie Krajowej w 1929 roku, próbki tkanin zakupione podczas Trzeciej Wystawy Rolniczej w Szawlach w 1879 roku, wyroby prezentowane na Wystawie Krajowej we Lwowie w 1877 roku, a także album pamiątkowy ze zdjęciami z wystawy kościańskiej z 1870 roku.
Katalog nie jest jednak wyłącznie dokumentacją zgromadzonych obiektów. Pragniemy, aby stał się pamiątką po wystawie, inspirującą lekturą oraz przewodnikiem po fascynującym świecie wystaw. Liczymy, że zachęci Państwa do refleksji nad rolą, jaką wystawy odegrały w historii polskiego rolnictwa, przemysłu oraz życia społecznego.
Teksty przygotowane przez nasz zespół oraz zaproszonych autorów wprowadzają czytelnika w wielowymiarową opowieść o tych niezwykłych wydarzeniach – od nauki, przez kulturę, po codzienność. Artykuł wprowadzający przygotował prof. Jarosław Kita. Następnie zamieszczono teksty o charakterze przekrojowym, dotyczące m.in. fenomenu wystaw (A. Barłóg-Mitmańska), architektury wystawowej (E. Wieczorek-Konieczyńska) oraz numizmatyki wystawowej (W. Mielewczyk).
Kolejna część poświęcona została wybranym miejscom i wydarzeniom: wystawom lubelskim (A. Przygaliński), stoiskom żabikowskiej Szkoły im. Haliny (M. Senger), wystawom kościańskim (D. Kram), wystawom gnieźnieńskim (M. Elantkowski), a także wystawom w Liskowie (H. Ignatowicz), Międzynarodowym Targom Poznańskim (F. Czekała), Powszechnej Wystawie Krajowej z 1929 roku (M. Niestrawska) oraz działowi rolniczo-lotniczemu PWK (M. Niestrawski). Całość zamyka artykuł Jana Beby, poświęcony współczesnym targom rolniczym.
Zapraszamy do lektury katalogu, wierząc, że stanie się ona inspirującą podróżą przez bogaty świat tradycji wystawienniczych.
Zespół kuratorski
Publikacja do nabycia wyłącznie w sklepie internetowym – allegro
Przypadająca w 2025 roku rocznica 150-lecia muzealnictwa rolniczego na ziemiach polskich, związana z utworzeniem 5 czerwca 1875 r. Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie, skłania nas do refleksji nad misją i przyszłością muzeów rolniczych. Międzynarodowa konferencja, która odbywa się w Szreniawie w ramach jubileuszu przedstawia wielorakie spojrzenia na muzea rolnicze w perspektywie czasu – od okresu zaborów aż do współczesności. Czy na forum muzealnictwa krajowego i światowego jest jeszcze miejsce dla muzealnictwa rolniczego? W jaki sposób muzea rolnicze powinny ewoluować w swojej misji aby nadążyć za pulsem biegnącego świata? Jak zarządzać zróżnicowanymi zbiorami z uwzględnieniem nowoczesnych technologii cyfrowych? Jaka odpowiedzialność ciąży na barkach muzealnictwa rolniczego w procesie przekazywania wiedzy i kreowania samoświadomości społecznej?
Oddajemy w Państwa ręce materiały konferencyjne, które poruszają te zagadnienia z perspektywy Polskiej i europejskiej. Mamy nadzieję, że będą one stanowić ważny głos w dyskusji o przyszłości muzealnictwa rolniczego.
Publikacja do nabycia wyłącznie w sklepie internetowym – allegro
Region Kozła – żywa tradycja w Wielkopolsce.
Książka wszechstronnie opisuje fenomen kultury tradycyjnej jakim jest Region Kozła. Położony jest on granicy dwóch województw: lubuskiego i wielkopolskiego, a jego stolicą jest Zbąszyń. Swoją nazwę bierze od instrumentu muzycznego: kozła będącego lokalną odmianą dud. Na terenie regionu żywa jest do dziś kultura tradycyjna, nazywana również ludową. Przejawia się to w licznych zespołach i muzykach folklorystycznych, zachowanych dawnych zwyczajach takich jak cymper czy siwki oraz strojach ludowych. Publikacja bardzo szeroko opisuje tę różnorodność zjawisk kultury, które znajdziemy na niewielkim obszarze. Wśród autorów i autorek są historycy, etnografowie, geografowie, folkloryści, muzykolodzy, językoznawcy, aktywiści kulturalni. Artykuły powstały w wyniku badań naukowych prowadzonych w latach 2024-2025. Wydawnictwo liczy 204 strony i ponad 60 ilustracji i map.
Publikacja do nabycia wyłącznie w sklepie internetowym – allegro
Ze wstępu:
W bieżącym, 2025 roku, mija sto lat od dwóch pierwszych w Polsce zabiegów ochrony roślin z powietrza. W 1927 roku przeprowadzono kolejne doświadczenia, tym razem także w ochronie roślin uprawnych. Po upływie przeszło dwudziestu lat nad Wisłą powrócono do idei ochrony roślin z powietrza. Z czasem ta gałąź lotnictwa stała się polską specjalnością. Rola polskiego agrolotnictwa gwałtownie wzrosła w końcu lat 60. XX wieku.
Od lat 90. XX wieku znaczenie polskiego lotnictwa rolniczego systematycznie malało. W pierwszej dekadzie XXI wieku zakończyły się ostatnie duże kontrakty zagraniczne. W kraju tymczasem obowiązujące przepisy znacząco zawęziły możliwe dla samolotów i śmigłowców pole działania w rolnictwie.
Dziś tradycje polskiego agrolotnictwa kontynuowane są przez lotnictwo przeciwpożarowe. O lotnictwie rolniczym przypominają zjazdy agrolotników oraz wystawy stałe w Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie i Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie.
Niniejsza publikacja ma z jednej strony być katalogiem szreniawskiej wystawy „Agrolotnictwo”, a z drugiej stanowić swego rodzaju syntezę dziejów polskiego lotnictwa rolniczego. Dobór treści stanowi wypadkową najważniejszych i najbardziej spektakularnych wątków z historii polskiego lotnictwa rolniczego. Jest to wybór subiektywny i może wywołać dyskusję – ze wszech miar pożyteczną, bowiem niniejszej książce nie stawia się zadania pełnego omówienia losów polskiego lotnictwa rolniczego.
Z recenzji prof. dr. hab. Macieja Franza:
Jest to najpewniej, pierwsze tak pełne ujęcie dziejów polskiego agrolotnictwa, omówienie jego techniki, w tym zwłaszcza statków powietrznych, przy jednoczesnym osadzeniu tegoż, w szerszym kontekście, nie tylko europejskim, ale także państw afrykańskich, czy też azjatyckich, które korzystały z polskich konstrukcji, polskich pilotów, techników, specjalistów, jednocześnie próbując wzorem Polski unowocześniać swoje rolnictwo, wykorzystując właśnie agrolotnictwo.
Z recenzji dr. hab. Krzysztofa Mroczkowskiego, prof. UR:
„Historia polskiego agrolotnictwa” to praca przełomowa. Łączy rzetelność warsztatową z pasją badawczą, a jednocześnie udowadnia, że nawet w pozornie niszowych obszarach historii techniki kryją się fascynujące opowieści o ludziach, ideach i instytucjach. Książka wypełnia istotną lukę w polskiej literaturze, a jej znaczenie wykracza poza wąskie grono pasjonatów lotnictwa – to dzieło ważne dla historyków gospodarki, socjologów techniki, kulturoznawców i wszystkich, którzy interesują się historią polskiej nowoczesności.
Publikacja do nabycia wyłącznie w sklepie internetowym – allegro
Oferowana przez Muzeum Narodowe Rolnictwa w Szreniawie publikacja „Retro model” to prawdziwy przedsionek modelarstwa, znakomity wstęp do przygody z nożyczkami, klejem i kartonem. Zamieszczone w zeszycie modele umożliwiają zbudowanie miniatur czterech pojazdów, pereł kolekcji muzealnej: prototypu samochodu rolniczego Tarpaniola, samolotu PZL 106 Kruk, ciągnika Ursus C-45 oraz lokomobili parowej – Hipoliny. Siatki modeli zostały opracowane tak, aby młodsi modelarze mieli podczas pracy możliwość poznania i doskonalenia podstawowych technik kształtowania kartonu: przetłaczania zagięć, zaokrąglania wyciętych elementów na krawędziach czy formowania płaskich form w przestrzenne. Starsi modelarze także z przyjemnością zmierzą się z wycinanką. Prostota modeli wręcz zachęca do zastosowania wyrafinowanych technik i waloryzacji modeli. Dla najmłodszych przygotowano dodatkowy arkusz z łatwymi do wycięcia zwierzętami gospodarskimi. Zakup publikacji może być znakomitym podsumowaniem wizyty w Muzeum lub zachętą do jego odwiedzenia. Serdecznie polecamy broszurę modelarzom indywidualnym oraz klubom i pracowniom modelarskim. Życzymy ciekawej przygody z modelarstwem, techniką rolniczą oraz polską myślą techniczną.