Budowla postawiona jest na wzniesieniu położonym kilkaset metrów na wschód od terenu Muzeum. Zbudowano ją ok. 1880 r. z nietynkowanej cegły w stylu neogotyckim. Detale architektoniczne wykonano ze sztucznego kamienia, a połacie dachowe pokryto dachówką z łupku. Architekt tego obiektu nie jest znany. Budowla została wzniesiona na planie krzyża łacińskiego o wymiarach 13,5 x 15,5 m. Jej centralną część stanowi pomieszczenie, które pierwotnie było kaplicą grobową. Przykrywało ją sklepienie gwiaździste. Nad wejściem do niej umieszczono ostrołukowy ozdobny tympanon z herbami dawnych właścicieli Marienbergu-Szreniawy – Bierbaumów. Nad salą centralną wznosi się ośmioboczna wieża o wysokości 22 metrów, na której szczycie znajduje się taras widokowy. Wejście na wieżę prowadzi bocznymi drzwiami i klatką schodową umieszczoną w tylnej części budowli. W sali centralnej stały trumny rodziny Bierbaumów. Po roku 1945, gdy mauzoleum został zdewastowane, szczątki Bierbaumów zostały przeniesione do mogiły ziemnej obok wieży. Opuszczone mauzoleum niszczało popadając w coraz większą ruinę.

Stefan Biedrzycki (1876-1936),

agronom i inżynier technolog. Profesor Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego oraz Politechniki Warszawskiej. Aktywny uczestnik działalności Muzeum Przemysłu i Rolnictwa w Warszawie. Autor zarówno licznych prac naukowych, jak i podręczników, współpracownik wielu towarzystw naukowych, m.in. Centralnego Towarzystwa Rolniczego. Od 1924 r. systematycznie zajmował się gromadzeniem zbiorów obrazujących historię rozwoju techniki rolnej na ziemiach polskich. Stworzył unikalną w skali europejskiej kolekcję maszyn i narzędzi rolniczych, z których część ocalała z pożogi wojennej i należy do najcenniejszych zbiorów MNRiPR-S w Szreniawie.

Autor rzeźby: Jerzy Sobociński

W 2011 r. ogródek zielarski został przeniesiony z terenu parku muzealnego na pole w pobliżu Muzeum. Dało to możliwość wprowadzenia nowej koncepcji założenia w formie ogródka wirydarzowego. W średniowieczu zakonnicy sprawadzani do Polski: Cystersi i Benedyktyni zakładali pierwsze ogrody ozdobne – wirydarze. Wzorując się na teoretycznych podstawach dzieła szlachcica toskańskiego Pietro de Crescentis (1230 – 1320), ogródek założono w formie kwadratu o boku 30 m. Jeden z boków przylega do rzędu winorośli tworzącej ocieniającą ścianę. Przy krzewach winnych została ustawiona ławka „ku siedzeniu ludziom”. Wokół obwodu ogródka nasadzono żywopłot z szybko rosnącej wierzby, przy którym od wewnętrznej strony przebiega wokół ścieżka spacerowa. Środek ogródka, pokryty murawą, stanowi wolny plac o boku 4 x 4 m, z centralnym punktem – krzewem róży, gdyż „róża wirydarzom służy”. Miejsca wolne ku chodzeniu stanowią ścieżki odchodzące prosto i po przekątnej od krzewu różanego. Pomiędzy dróżkami nasadzone są zioła pogrupowane w zespoły. Obok powszechnie znanych: mięty, melisy, tymianku, szałwii, macierzanki, prezentowane są gatunki mniej popularne: wężymord, mydlnica, prawoślaz, czy lubczyk podawany dawniej przez młode dziewczyny ukochanemu, by wzbudzić jego miłość. Wszystkie zmysły cieszą pięknie kwitnąca lawenda, ruta, goździk i kocimiętka. Potwierdzają się słowa Pietro de Crescentis: „Wirydarze z łacińskiej rzeczy od zieloności są nazwane, a są to ogródki małe, w których zioła albo drzewa chocia też i obce rosną wsadzone, aby zielonością swą ludziom czyniły lubość y rozkosz.”

W kolekcji Muzeum znajduje się niezwykle interesujący „Zielnik najpospolitszych roślin zebrany przez  J. Steckiewicza w okolicach Wilna w roku 1938”. W galerii można zobaczyć kilka kart z „Zielnika …”.

/Dorota Matela/

W celach dydaktycznych, w 2005 roku, na polu przy Muzeum został założony ogród tradycyjnych roślin uprawnych. Od czasu, kiedy człowiek przeszedł do osiadłego trybu życia poznawał stopniowo nowe rośliny i obsiewał nimi poletka w pobliżu swych siedzib. Najdawniejszym zbożem Prasłowian i Słowian było proso, z którego otrzymywano odżywczą kaszę jaglaną. W późniejszym okresie zaczęto uprawiać jęczmień i pszenicę. Z roślin motylkowych najwięcej spożywano grochu i bobu, w mniejszym stopniu soczewicę. Z roślin oleistych powszechne były konopie, len i mak, które dostarczały nie tylko pożywienia i oleju, ale także włókna do wyrobu tkanin, powrozów i sieci rybackich. Jednak podstawowym składnikiem pożywienia we wczesnym średniowieczu była rzepa. Jadano ją na kilka sposobów: surową, warzoną lub pieczoną w popiele, a także wędzoną w dymie. Grykę i tatarkę, rośliny mało wymagające, powszechnie zaczęto uprawiać dopiero w średniowieczu. W okresie od XVI do XVIII wieku pojawiły się w polskich ogrodach nowe napływowe rośliny. Z wybrzeży śródziemnomorskich przybyła brukiew, czyli karpiel, a z Ameryki – fasola, słonecznik, ziemniak, kukurydza i topinambur. Ten ostatni nazywano często słonecznikiem bulwiastym, jabłkiem, gruszką ziemną lub karczochem ziemnym. Do Europy (Francji) przywiózł go w 1605 roku założyciel miasta Quebek Samuel de Champlain. W czasach wojny trzydziestoletniej (1618 – 1648) słonecznik bulwiasty często ratował ludność przed śmiercią głodową. W 1615 roku topinambur został wyświęcony przez Papieża. Zaszczytu tego nie dostąpił ziemniak, ale często mylono go ze słonecznikiem bulwiastym. Jest niezwykle cenny ze względu na wartości odżywcze – „ziemniak dla diabetyków”. Ogrody spełniały przez wieki nie tylko funkcję użytkową. Były także poletkami doświadczalnymi dla nowych roślin, z których część przeszła do upraw polowych, a część została zarzucona. Wszystkie wymienione tu rośliny zwiedzający mogą nie tylko oglądać – w trakcie wydarzeń muzealnych można uczestniczyć w zbiorze oraz spróbować ich smaku.

/Dorota Matela/

W Polsce hodowla drzew owocowych zaczęła się rozwijać we wczesnym średniowieczu. Szlachetne odmiany jabłoni przywieźli ze sobą zakonnicy przybywający z Francji, Benedyktyni i Cystersi. Sady zakładano w większych majątkach feudalnych i przy klasztorach. W grodach, przy chatach wolnych kmieci także pojawiły się drzewa owocowe, często już wtedy zaszczepiane odmianami szlachetnymi. W początkach XIII wieku istniały w Wielkopolsce i na Śląsku liczne sady jabłoniowe i gruszowe. W XX wieku nastąpił wzrost zainteresowania sadownictwem handlowym, które spowodowało szybkie zanikanie starych sadów. Dzięki jednak silnym tradycjom sadownictwa przydomowego udało się zachować wiele cennych odmian. W ostatnich latach Muzeum w swoich działaniach włącza się w ruch na rzecz zachowania różnorodności biologicznej. W 2005 roku na polu przy Muzeum założony został sad starych odmian drzew owocowych, uprawianych niegdyś w zagrodach przydomowych i stanowiących cechę polskiego krajobrazu wiejskiego.

Wystawa udostępniona została w nowym budynku kuźni, w kompleksie XIX-wiecznych zabudowań byłego folwarku w Szreniawie. Nowy budynek kuźni, podobnie jak to miało miejsce od połowy XIX wieku w folwarkach, jest murowany z cegły i łączony wiatą, z murowanym również z cegły, budynkiem stelmacharni. Takie umiejscowienie warsztatów pracy właśnie tych dwóch rzemieślników nie jest przypadkowe, gdyż obaj rzemieślnicy z sobą ściśle współpracowali a kowale podobnie jak kołodzieje (z języka niemieckiego zwani też stelmachami, stąd stelmacharnia na określenie warsztatu pracy rzemieślnika), stanowili najliczniejsza grupę rzemieślników pracujących niegdyś na zasadzie kontraktu, na potrzeby majątków ziemskich (folwarków, dworów). Tak było również w przypadku majątku w Szreniawie.

Wystawa udostępniona została w nowym budynku stelmacharni, w kompleksie XIX-wiecznych zabudowań byłego folwarku w Szreniawie. Kołodzieje (z języka niemieckiego zwani też stelmachami, stąd stelmacharnia na określenie warsztatu pracy rzemieślnika) i kowale, stanowili najliczniejsza grupę rzemieślników pracujących niegdyś na zasadzie kontraktu, na potrzeby majątków ziemskich (folwarków, dworów). Nowy budynek stelmacharni, podobnie jak to miało miejsce od połowy XIX wieku w folwarkach, jest murowany z cegły i łączony wiatą, z murowanym również z cegły, budynkiem kuźni. Takie umiejscowienie warsztatów pracy właśnie tych dwóch rzemieślników nie jest przypadkowe, gdyż obaj rzemieślnicy z sobą ściśle współpracowali. Tak było również w przypadku majątku w Szreniawie. 

Założeniem aranżacji wystawy było połączenie przeszłości – aspekt historyczny wystawy, z teraźniejszością – interaktywna wystawa stała i multimedialne środki wyrazu. Historia rzemiosła zawarta została w prezentowanych, często XIX- wiecznych obiektach muzealnych tj. w narzędziach i sprzęcie stanowiących niegdyś wyposażenie warsztatów rzemieślniczych, jak również w prezentowanych konkretnych wyrobach – efektach pracy kołodzieja. Podstawowe wyposażenie warsztatu stanowią tzw. koziołki kołodziejskie – urządzenia ułatwiające budowę, jak i naprawę kół i piast kół, stół kołodziejski, tzw. strugnica, ława kołodziejska, tokarnia, imadła, kozły do cięcia drewna, oraz drobniejsze narzędzia, m.in. topory, piły, heble, dłuta, świdry, cyrkle, znaczniki, kątowniki, cyrkle. Wśród wielu narzędzi wyposażających warsztat kołodzieja, a powstałych we współpracy z kowalem, są na przykład świdry łyżkowe, dłuta, przyrządy do wiercenia otworów w buksach, noże tokarskie.

Charakterystycznym zajęciem kołodzieja było wykonywanie kół, np. do narzędzi rolniczych, głównie pługów i radeł. Początkowo obwody kół wytwarzano z elementów giętych, jednego lub dwóch, a później z kilku dzwon.

Nowa wystawa ma również charakter stałej wystawy interaktywnej. W trakcie zwiedzania ekspozycji, zwiedzający mogą m.in. wirtualnie zbudować elementy wozu konnego i złożyć wóz.

Nawiążemy współpracę z osobą znająca tajniki kołodziejstwa, w celu prowadzenia pokazów.

/Hanka Wawruch/

W 2013 roku został ukończony, współfinansowany przez Unię Europejską, I etap  programu inwestycyjnego „Odtworzenie  XIX-wiecznego układu zabudowy folwarcznej w Muzeum w Szreniawie odpowiedzią na potrzeby muzealno-edukacyjne społeczeństwa”, w skład którego wchodziła budowa budynku inwentarskiego. Nasze zwierzęta znalazły się w nowych pomieszczeniach zapewniających im dobrostan, a zwiedzającym bezpieczeństwo. 

Przy wsparciu finansowym Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu Muzeum zrealizowało przedsięwzięcia pt.: „Wykorzystanie tradycyjnych metod chowu zwierząt gospodarskich i uprawy roślin dla kształtowania świadomości ekologicznej i poszerzania wiedzy przy zachowaniu dziedzictwa kulturowego regionu”, dzięki któremu znacznie poszerzyło ofertę edukacyjną. 

W ciągu 10 lat zgromadzono 15 gatunków najważniejszych zwierząt gospodarskich naszego kręgu kulturowego, w każdym po kilka rodzimych ras zachowawczych.

Przedstawiciele utrzymywanych najważniejszych gospodarczo gatunków chowanych w Muzeum to:

    – bydło ras: polska czerwona, białogrzbieta, simentaler

    – konie ras: konik polski, polski koń zimnokrwisty, kuc szetlandzki

    – owce ras: polska owca górska, wielkopolska, wrzosówka, romanowska

    – kozy ras: karpacka, barwna uszlachetniona.

Budynek inwentarski jest masowo odwiedzany przez zwiedzających i trudno wyobrazić sobie dzisiaj funkcjonowanie Muzeum bez zwierząt gospodarskich.

/Krystyna Sawik-Brodowska/

Gazoszczelny drewniany silos służący do wytwarzania i przechowywania sianokiszonki do Muzeum trafił na początku lat 1990. Zbudowany został w latach 1930. Pochodzi z miejscowości Zaborowice (woj. wielkopolskie). Średnica jego wynosi 4 m zaś wysokość 11 m.

/Milena Wieczorek/