Wystawa czasowa: „Haft chiński w pałacu w Szreniawie. Wystawa ze zbiorów Ambasady Chińskiej Republiki Ludowej w Polsce”

Haft – po chińsku cixiu w starożytności także zhenxiu, to sztuka tworzenia zaprojektowanych wcześniej ornamentów na materiałach za pomocą igły i kolorowych nici, które razem łączą się w dekoracyjne wzory. Sztuka hafciarska narodziła się w Chinach stosunkowo wcześnie (ponad 4 tys. lat temu), a jej rozwój przypadł na kolejne wieki dynastii Xia (ok. 2070-1600 p.n.e.), Zhou (1045-256 p.n.e.), Qin (221-206 p.n.e.) i Han (206 p.n.e.-220 n.e.).

„Cztery słynne hafty” to powstałe w połowie XIX w. określenie odnoszące się do haftów z miasta Suzhou (hafty su), z prowincji Hunan (hafty xiang), Kantonu (haft yue ) i z Syczuanu (hafty shu). Powyższe style zostały wyróżnione nie tylko ze względu na ich unikalne cechy artystyczne, lecz także z powodu szerokiej komercjalizacji tych wyrobów.

Produkty hafciarskie z Suzhou dzielą się na dwie kategorie – pierwsza z nich to produkty użytkowe (np. kołdry, poszewki na poduszki, ubrania, kostiumy sceniczne, obrusy, poduszki do opierania itp.), a druga to produkty dekoracyjne (np. stojące ekrany stołowe, wiszące zwoje czy parawany). Motywy są bardzo różnorodne, zazwyczaj są to kwiaty, zwierzęta, postacie, krajobrazy i dzieła kaligraficzne.

Wyroby hafciarskie z Hunan w znacznej części charakteryzują się realizmem wykonania, ich kolory są jasne i żywe, często bazują na malarstwie chińskim. Styl takich haftów jest swobodny, najczęstsze motywy to chmury, góry, rzeki, pawilony, ptaki i zwierzęta, w  tym tygrysy i lwy, których sierść haftowana jest za pomocą specjalnego ściegu. W  Chinach powszechnie mówi się, że „kwiaty na haftach xiang pachną, ptaki śpiewają, tygrysy biegają, a ludzie opowiadają historie”.

Plansza tytułowa do wystawy haftu chińskiego

Do wykonania haftu kantońskiego wykorzystywano złote i srebrne nici. Kompozycja wzorów jest zwarta i bardzo dekoracyjna, stwarzając u odbiorcy wrażenie trójwymiarowości. Tego rodzaju wyroby są pełne wytworności dlatego często wykorzystuje się je do tworzenia kostiumów czy sukien ślubnych. Hafty te znajdowały się na wiszących i stojących ozdobnych ekranach oraz na przedmiotach codziennego użytku (kołdry, poszewki na poduszki, dekoracyjne elementy łoża, szale, chusty na głowę, kurtyny sceniczne, odzież). Przedstawiają one dekoracyjne motywy ptaków i kwiatów (gł. feniksów, piwonii, żurawi, kur i gęsi), a czasem też innych zwierząt (np. jeleni czy małp).

Głównym materiałem do tworzenia haftów syczuańskich były satyna i barwiony jedwab, a  najczęstszymi motywami były pejzaże, postacie, kwiaty, ptaki, owady i ryby. Hafty, które wykonywano za pomocą ponad 100 różnych rodzajów ściegów, charakteryzują się żywą ornamentyką, jasnymi kolorami i wrażeniem trójwymiarowości. Wykonywane były za pomocą krótkich i ścisłych ściegów, szycie było płaskie i staranne, a ornamenty błyszczące.

Oprócz czterech słynnych haftów narodowości Han, w Chinach istnieją również znane lokalne style hafciarskie, takie jak hafty pekińskie, hafty lu z  prowincji Shandong, hafty bian z prowincji Henan, hafty ou z prowincji Zhejiang,  hafty hang z miasta Hangzhou, hafty han z prowincji Hubei, czy hafty min z Tajwanu. Warto również wymienić charakterystyczne hafty wywodzące się z tradycji chińskich mniejszości etnicznych, m.in. Ujgurów, Kazachów, Tybetańczyków, Mongołów, ludności Nuosu, Dai, Buyei, Yao, Miao, Tujia, Jingpo, Dong, Bai, Zhuang.

Głównymi cechami artystycznymi chińskiego haftu ręcznego jest staranność wzoru, świeżość i czystość kolorów, bogactwo ściegów, a także kunszt i finezja wykonania.

Jeśli chodzi o ściegi chińskich haftów, to są one niezwykle różnorodne – istnieją 43 różne typy ściegów, należących do 9 kategorii. Za pomocą ściegów można na różne sposoby organizować układ nici, co daje artystom szerokie możliwości twórczej ekspresji. Główne rodzaje ściegów w haftach chińskich to: ścieg luan, zhi, pan, tao  souhe, qiang, ping, sancuo, bian, shi, fuzhu.

Tradycyjna metoda haftu ręcznego ściegiem luan została przekształcona w maszynową metodę haftu komputerowego, tworząc w ten sposób nową udoskonaloną wersję tradycyjnego rzemiosła. Ścieg pan służy do tworzenia poskręcanych wzorów. W przypadku ściegu ping, zamiast jedwabnych nici wykorzystuje się nici złote i srebrne. Haftowanie przy pomocy tego ściegu polega na pokryciu złotą lub srebrną nicą podłoża, a następnie przeciąganiu przez nie krótkich odcinków jedwabnej nici. Ścieg rao to metoda tworzenia haftów poprzez splatanie nici i  wiązaniu ich w supełki. (hi)

Wystawę ze zbiorów Ambasady Chińskiej Republiki Ludowej w Polsce, na którą składają się 44 obiekty wykonane we współczesnych warsztatach chińskich można oglądać w pałacu w Szreniawie do dnia 7 października 2022 r.

 Serdecznie zapraszamy!